Norma PN-EN 15635

Norma PN-EN 15635 określa zasady bezpiecznej eksploatacji stalowych statycznych systemów składowania, w tym regałów paletowych, półkowych i wspornikowych. Wskazuje sposób prowadzenia kontroli, klasyfikowania uszkodzeń, obowiązki użytkownika oraz procedury postępowania po wykryciu nieprawidłowości. Jej stosowanie znacząco ogranicza ryzyko awarii regałów, uszkodzenia towaru oraz wypadków pracowników.

Najważniejsze informacje o normie PN-EN 15635:

• dotyczy eksploatacji stalowych regałów magazynowych
• określa obowiązki właściciela i użytkownika magazynu
• wymaga prowadzenia regularnych kontroli wizualnych i eksperckich
• wprowadza klasy ryzyka uszkodzeń: zieloną, pomarańczową i czerwoną
• zaleca wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo regałów (PRSES)
• obejmuje regały paletowe, półkowe, wspornikowe i wiele innych systemów składowania
• pomaga spełnić wymagania BHP oraz ograniczyć odpowiedzialność prawną pracodawcy
• nie zastępuje innych norm dotyczących projektowania i montażu regałów, lecz reguluje ich użytkowanie

Czym jest norma PN-EN 15635?

PN-EN 15635 jest europejską normą dotyczącą eksploatacji stalowych statycznych systemów składowania. Nie opisuje sposobu produkcji regałów ani ich wytrzymałości obliczeniowej. Koncentruje się na tym, co dzieje się po zakończeniu montażu – podczas codziennego użytkowania magazynu.

Norma opisuje między innymi:

• organizację systemu kontroli regałów,
• ocenę uszkodzeń elementów konstrukcyjnych,
• procedury napraw i wymiany komponentów,
• obowiązki użytkownika magazynu,
• zasady dokumentowania przeglądów.

To właśnie dlatego podczas audytów magazynów najwięcej problemów nie wynika z błędnego projektu regałów, ale z wieloletniej eksploatacji bez odpowiednich kontroli.

Jakie regały obejmuje norma?

Zakres normy jest znacznie szerszy niż wiele osób zakłada.

Obejmuje między innymi:

• regały paletowe,
• regały wysokiego składowania,
• regały półkowe,
• regały wspornikowe,
• regały przesuwne,
• regały wielopoziomowe,
• inne stalowe systemy magazynowania wykorzystywane w przemyśle i logistyce.

Nie ma znaczenia, czy magazyn posiada 50 miejsc paletowych czy 20 000. Obowiązek dbania o stan techniczny konstrukcji pozostaje taki sam.

Jakie obowiązki nakłada PN-EN 15635?

Najwięcej obowiązków spoczywa na użytkowniku magazynu, a nie na producencie regałów.

Do podstawowych obowiązków należą:

• regularna kontrola stanu regałów,
• natychmiastowe reagowanie na uszkodzenia,
• prowadzenie dokumentacji przeglądów,
• szkolenie pracowników magazynu,
• stosowanie się do dopuszczalnych obciążeń,
• utrzymanie tablic nośności,
• wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo systemu regałowego.

W praktyce właśnie brak dokumentacji jest jednym z najczęściej wykrywanych problemów podczas kontroli zewnętrznych.

Kim jest PRSES?

Norma posługuje się pojęciem PRSES (Person Responsible for Storage Equipment Safety). Jest to osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo systemów magazynowych.

Do jej zadań należy:

• organizowanie kontroli,
• nadzór nad usuwaniem uszkodzeń,
• prowadzenie dokumentacji,
• kontakt z serwisem regałów,
• kontrola przestrzegania zasad użytkowania.

W małych firmach funkcję tę często pełni właściciel lub kierownik magazynu. W dużych centrach logistycznych odpowiada za to zwykle specjalista ds. bezpieczeństwa lub facility manager.

Jak często należy kontrolować regały?

Norma przewiduje kilka poziomów kontroli.

Najczęściej stosowany model wygląda następująco:

• bieżące obserwacje prowadzone codziennie przez operatorów,
• regularne kontrole wewnętrzne wykonywane przez wyznaczoną osobę,
• ekspercki przegląd techniczny wykonywany przynajmniej raz w roku przez kompetentnego inspektora.

Częstotliwość kontroli wewnętrznych zależy od intensywności pracy magazynu. W obiektach pracujących w systemie trzyzmianowym uszkodzenia pojawiają się zdecydowanie szybciej niż w magazynach o niewielkim ruchu.

System zielony, pomarańczowy i czerwony – co oznaczają kolory?

Jednym z najbardziej praktycznych elementów normy jest klasyfikacja ryzyka uszkodzeń.

Obejmuje ona trzy poziomy:

• Zielony – uszkodzenie nie wymaga natychmiastowej naprawy, ale powinno być obserwowane.
• Pomarańczowy – konieczne jest zaplanowanie naprawy w określonym czasie i ograniczenie dalszego użytkowania uszkodzonego miejsca.
• Czerwony – natychmiastowe wyłączenie regału z eksploatacji do momentu usunięcia zagrożenia.

Największym błędem jest traktowanie uszkodzenia czerwonego jako problemu, który „wytrzyma jeszcze tydzień”. W praktyce właśnie takie decyzje kończą się najdroższymi awariami.

Najczęstsze uszkodzenia wykrywane podczas kontroli

Podczas przeglądów zdecydowanie najczęściej pojawiają się powtarzalne problemy.

• wygięte słupy,
• uszkodzone belki nośne,
• oderwane odbojniki,
• poluzowane kotwy,
• brak elementów zabezpieczających,
• odkształcone stężenia,
• korozja konstrukcji,
• brak tablic obciążeniowych,
• samowolnie wymienione elementy na nieoryginalne części.

W praktyce widać jeszcze jedną sytuację. Operator wózka delikatnie zahacza słup, nie zgłasza zdarzenia, ponieważ regał „stoi prosto”. Kilka tygodni później podczas przeglądu okazuje się, że odchylenie przekroczyło dopuszczalne wartości i konieczna jest wymiana całej ramy, a nie tylko jednego elementu.

Mini case study – koszt ignorowania niewielkiego uszkodzenia

W magazynie dystrybucyjnym jeden z operatorów uderzył w słup regału podczas cofania. Nie zgłosił zdarzenia, ponieważ farba była jedynie lekko zdarta. Po około dwóch miesiącach kolejne uderzenie nastąpiło dokładnie w to samo miejsce.

Podczas rocznego przeglądu wykryto trwałe odkształcenie konstrukcji. Konieczne było opróżnienie czterech sekcji regału, wynajęcie podnośnika oraz wymiana całej ramy. Łączny koszt prac przekroczył 6000 zł, podczas gdy wymiana uszkodzonego elementu po pierwszym zdarzeniu kosztowałaby kilkaset złotych.

Najbardziej problematyczny okazał się jednak nie koszt naprawy, lecz dwudniowy przestój kompletacji zamówień.

Czy norma PN-EN 15635 jest obowiązkowa?

Sama norma jest dokumentem normalizacyjnym, jednak w praktyce jej stosowanie wynika z obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy określonych przez przepisy prawa pracy oraz wymagania dotyczące BHP.

Podczas postępowań powypadkowych bardzo często analizuje się, czy użytkownik stosował rozwiązania wynikające z uznanych norm technicznych. Brak regularnych kontroli może zostać uznany za zaniedbanie organizacyjne.

Jakie dokumenty warto prowadzić?

Dobrze prowadzona dokumentacja często skraca czas kontroli i ułatwia wykazanie, że magazyn jest właściwie zarządzany.

Najczęściej obejmuje ona:

• protokoły przeglądów,
• kartę uszkodzeń,
• rejestr napraw,
• plan rozmieszczenia regałów,
• tablice nośności,
• instrukcje użytkowania,
• potwierdzenia wykonanych napraw.

Z jakimi normami powiązana jest PN-EN 15635?

Pełna zgodność systemu regałowego zwykle wymaga uwzględnienia również innych norm z tej samej grupy.

Najczęściej spotykane są:

• PN-EN 15512 – projektowanie konstrukcji regałów,
• PN-EN 15620 – tolerancje montażowe i odchyłki,
• PN-EN 15629 – specyfikacja wyposażenia magazynowego,
• PN-EN 15878 – terminologia dotycząca systemów składowania.

To zależność, która często jest pomijana. Przegląd zgodny z PN-EN 15635 nie zastępuje poprawnego projektu ani prawidłowego montażu.

Kiedy sama kontrola nie wystarczy?

Są sytuacje, w których coroczny przegląd nie zapewni odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

Dotyczy to między innymi magazynów:

• o bardzo intensywnym ruchu wózków,
• po zmianie układu regałów,
• po kolizjach z udziałem ciężkiego sprzętu,
• po pożarze lub zalaniu hali,
• po zmianie sposobu składowania lub zwiększeniu obciążeń.

W takich przypadkach kontrolę należy wykonać wcześniej, niezależnie od harmonogramu rocznego.

Najczęstsze błędy popełniane przez użytkowników magazynów

Z obserwacji wielu magazynów wynika, że te same błędy pojawiają się wyjątkowo często.

• naprawianie elementów poprzez prostowanie zamiast wymiany,
• spawanie elementów konstrukcyjnych bez zgody producenta,
• przekraczanie dopuszczalnych obciążeń,
• brak zgłaszania kolizji operatorów,
• przechowywanie uszkodzonych palet na najwyższych poziomach,
• montaż elementów pochodzących od różnych producentów,
• brak ochrony słupów przy intensywnym ruchu wózków.

Najbardziej kosztowne są błędy, które przez wiele miesięcy pozostają niewidoczne. Sam regał zwykle nie zawala się od jednego uderzenia. Problemem jest kumulacja niewielkich uszkodzeń, których nikt nie dokumentował.

Co zrobić po przeczytaniu normy PN-EN 15635?

Jeżeli odpowiadasz za magazyn, rozpocznij od sprawdzenia, kiedy wykonano ostatni przegląd ekspercki, czy prowadzona jest dokumentacja uszkodzeń oraz czy wszystkie regały posiadają aktualne oznaczenia nośności. Dopiero później warto ocenić, czy potrzebna jest naprawa, modernizacja lub dodatkowa kontrola wybranych stref magazynu.

Jeżeli masz pytanie dotyczące interpretacji normy PN-EN 15635 lub własne doświadczenia z kontrolami regałów magazynowych, podziel się nimi w komentarzu.

Źródła i bibliografia:
https://sklep.pkn.pl/pn-en-15635-2010p.html
https://olsztyn.pip.gov.pl/aktualnosci/artykul-bezpieczna-eksploatacja-regalow-magazynowych
https://archiwa.gov.pl/wp-content/uploads/2022/03/budynek_archiwum_PDF.pdf
https://m.ciop.pl/CIOPPortalWAR/file/92855/2012_Myrcha_Bezpieczenstwo_w_transporcie_wewn.pdf